De optiek van refractieve afwijkingen

De drie meest voorkomende refractie-afwijkingen van het oog zijn: verziendheid of hyperopie, bijziendheid of myopie en astigmatisme. Indien er geen refractie-afwijking voorkomt spreekt men van emmetropie.
Het oog werkt zoals een camera. Invallende lichtstralen worden eerst door de buitenste klare ooglaag, het hoornvlies of cornea, en daarna door de lens gebroken, zodat ze gefocusseerd worden op het netvlies, dat zich achteraan in het oog bevindt. Het netvlies werkt dus zoals de gevoelige plaat van een camera.
Het regenboogvlies of het gekleurde gedeelte van het oog werkt zoals de sluiter om de hoeveelheid licht die in het oog doordringt te regelen.
In sommige omstandigheden, en dit als gevolg van een verkeerde kromming van het hoornvlies of van een verkeerde afstand van het hoornvlies tot het netvlies, wordt het beeld niet gefocusseerd op het netvlies, maar ervóór of erachter.

In een normaal of emmetroop oog is de kromming van het hoornvlies zodanig, dat invallende lichtstralen op het netvlies worden gefocusseerd en daar dan een klaar beeld vormen. Dit beeld wordt via de oogzenuw naar de hersenen geleid. (fig.1)

In een bijziend of myoop oog worden de invallende lichtstralen vóór het netvlies gefocusseerd en veroorzaken daar een onscherp beeld. (fig.2) Een bijziend oog ziet zonder hulpmiddel beter nabij dan op afstand. Het woord myoop komt van het Griekse woord voor "gesloten oog" of "spleetoog", daar mensen met een dergelijke afwijking hun ogen wat meer sluiten om beter op afstand te kunnen zien. Myopie uit zich meestal voor het eerst rond de leeftijd van 10-12 jaar. Vervolgens is de aandoening evolutief tot op 18-20 jaar, en daarna treedt gewoonlijk stabilisatie op. Tussen 20 en 40 jaar verandert de myopie weinig of niet. Lezen bij slechte verlichting, al dan niet dragen van een bril, te veel lezen of voedingsstoornissen veroorzaken of beïnvloeden myopie helemaal niet. Daar de aanleg voor myopie aangeboren is kan men de evolutie ervan niet afremmen.

Een oog dat is aangetast door hypermetropie of verziendheid, focusseert de invallende lichtstralen achter het netvlies. Een verziend oog ziet zonder hulpmiddelen beter op een afstand dan nabij. (fig.3)

Het hoornvlies van een oog met astigmatisme heeft een onregelmatige kromming, zodat invallende lichtstralen op asymmetrische wijze worden gebroken en dus geen scherp beeld op het netvlies vormen. Astigmatisme, afzonderlijk of in combinatie met hyperopie of myopie, is meestal aangeboren en verandert weinig gedurende het leven.
In een normaal oog is de kromming van de cornea rond zoals een voetbal. In het astigmate oog is de kromming van het hoornvlies ovaal zoals die van een rugbybal.

Presbyopie of "last met lezen" komt te voorschijn wanneer het focusserende vermogen van de ooglens afneemt. Dit is een normaal verouderingsverschijnsel en komt voor vanaf 45 jaar.